ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਹਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਹੈ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖੰਡਿਤ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਅਖੰਡ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਮਨੋਬਲ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਭਾਰਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਏਕਤਾ ਅਤੇ, ਸਾਂਝੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ।
1947 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਨੌਤੀ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 562 ਰਿਆਸਤਾਂ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਨੇ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦਾ। ਇਸ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਗਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੀਰਜ, ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ, ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਸੰਭਵ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ, ਭੋਪਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਰਣਯ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਮਾਅਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣਾਇਆ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਏਕਤਾ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮੂਲ ਤੱਤ ਸੀ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਕ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਅੱਜ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਪਟੇਲ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ) ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦਿਨ ਹੁਣ ਏਕਤਾ ਦੌੜਾਂ, ਜਨਤਕ ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਏਕਤਾ ਪਰੇਡ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕਜੁੱਟ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਇੱਛਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।ਹਰ ਸਾਲ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ “ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ” ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ , ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੀ ਅਮਰ ਯਾਦ ਨੂੰ ਨਮਨ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਦੀ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵਿਭਾਜਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸਟੈਚੂ ਆਫ ਯੂਨਿਟੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਤੂ ਸੰਰਚਨਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਟੇਲ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਪਿਛਲੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 150ਵੀਂ ਜਨਮ ਜਯੰਤੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਰਕਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਉਹ ਧਾਰਨਾ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ, ਦੱਖਣ ਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਉੱਤਰ ਦਾ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਣ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਖੰਡਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦਾ ਯੁੱਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਟੇਲ ਜੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਰੱਕੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰਥਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਂਝੇ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਵੇ। ਏਕਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ, ਸਤਿਕਾਰਨਾ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਹੈ। ਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਜਜ਼ਬੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਵੇ। ਸਿੱਖਿਆ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਭਾਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਟੇਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਾਂਝੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਏਕਤਾ ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸੌ ਖਾਂਦੇ ਜਾਂ ਸ਼ਪਥ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਭਾਰਤੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੀ 150ਵੀਂ ਜਨਮ ਜਯੰਤੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰਮ ਦਾ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਤਾਕਤ ਬਣਾਈਏ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਸ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਜਜ਼ਬੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਅਸੀਂ ਇਕ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਹਾਂ।”
ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇਕ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਪਲ ਹੈ — ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਾਂਝਾ ਮਾਣ ਬਣਾਈਏ। ਏਕਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਇਕਰੂਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜਤਾ ਹੈ — ਜਿੱਥੇ ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਧਰਮ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਟੇਲ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਇਆ। ਕੇਂਦਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ — ਵਧਦੀਆਂ, ਵਧਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਧਦੀਆਂ — ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦਾ ਹੀ ਪਰਿਣਾਮ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਏਕਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤੰਤਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ — “ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸੁਮੇਲਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
ਇਹ ਬਚਨ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗਕ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀਆਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਇਸ ਸਾਲ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੀ 150ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਿੱਖੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧਰੁਵੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗੁੰਝਲਤਾ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਪਟੇਲ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਏਕਤਾ ਇੱਕ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਨਾਗਰਿਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਕਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਨੁਕਸ ਰੇਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵੰਡ ਅਕਸਰ ਸੰਘੀ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਟੇਲ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਹਰ ਸਹਿਮਤੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਭਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਸਮੂਹਿਕ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਜਜ਼ਬੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਵੇ। ਸਿੱਖਿਆ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਭਾਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਟੇਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ: "ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਮੇਲ ਅਤੇ ਇੱਕਜੁੱਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।"
(ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਰਚਾਂਦ ਸਿੰਘ ਖਿਆਲਾ)
9781355522